El sog‘ligi — yurt boyligi

Jigar sirrozi: alomatlari, sabablar, davolash va oldini olish

Jigar sirrozi – bu a’zoda gepatotsitlar, ya’ni jigar hujayralarining o‘rniga biriktiruvchi to‘qima paydo bo‘lishi tufayli uning chandiqlanishi va natijada organizmdagi barcha a’zolar faoliyatining izdan chiqishi bilan kechadigan xastalikdir.

jigar sirrozi

Jigar sirrozi haqida chuqur ma’lumotga ega bo‘lish uchun avvalo bu a’zoning vazifalari haqida bilish zarur. Bu nozik a’zo organizmning markaziy biokimyoviy laboratoriyasi bo‘lib, u qonni tozalovchi filtr vazifasini bajaradi. U organizmda kechadigan barcha moddalar almashinuvlarida faol ishtirok etadi. Bu a’zoning diffuz (tarqoq) jarohatlanishlaridan biri jigar sirrozi kasalligi hisoblanadi.

Jigar sirrozi sabablari

Jigar sirrozi dunyo bo‘yicha erkaklarda ko‘proq uchrayotgan kasallik bo‘lib, u turli sabablar natijasida rivojlanishi mumkin.

Ushbu og‘ir xastalikning rivojlanishida asosiy omillardan biri sifatida gemokontakt yo‘l bilan (qon orqali) yuqadigan B, C va D virusli gepatitlarni ko‘rsatish zarur. Jigar sirrozi surunkali B, C va D virusli gepatitlarning oxirgi bosqichi sifatida rivojlanadi. Shuning uchun bugungi kungacha virus tabiatli gepatitlar yer yuzida keng tarqalganligi, surunkali kechishga moyilligi va jigar sirrozi hamda uning saratoni kabi asoratlar bilan yakunlanishi mumkinligi bois ular jahon tibbiyotining muhim muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda.

Bemor virusli gepatit bilan og‘rigan holda spirtli ichimliklarga ruju qo‘yishi ham ushbu kasallik sabablaridan biri hisoblanadi. Bundan tashqari zaharli kimyoviy moddalar bilan uzoq yillar davomida zaharlanish, gepatotoksik ya’ni, jigarga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan dori moddalar ta’sirida jigarning zararlanishi, organizmdagi immunologik o‘zgarishlar bilan kechadigan autoimmun gepatit, moddalar almashinuvining buzilishi, steatoz (gepatoz – jigarning yog‘ qoplashi) va jigarga salbiy ta’sir qiluvchi boshqa omillar ham sirroz rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Yurak yetishmovchiligi natijasida kuzatiladigan jigar sirrozlari ham mavjud. Yana ushbu kasallik kelib chiqishida (kam miqdorda) irsiy moyillik borligi ham ilmiy adabiyotlarda bayon etilgan.

Kasallikka sabab bo‘lgan omillar aniqlanmagan jigar sirrozlari «kriptogen» ya’ni, «sababi noma’lum jigar sirrozlari» deb yuritiladi. Kasallikning rivojlanish mexanizmini quyidagicha tushuntirish mumkin: jigar hujayralari zararlanganda ularning o‘rniga yangilari hosil bo‘ladi. Zararlangan hujayra qayta tiklana olmasa yoki uning o‘rniga yangi hujayralar hosil bo‘lmasa, shu a’zo o‘zidagi jarohatni boshqa sog‘lom hujayralarga tarqalmasligi ya’ni, shu kasal hujayrani boshqa sog‘lom hujayralardan ajratib qo‘yish uchun kollagen tolalar ishlab chiqaradi. Hujayra nobud bo‘lgan bo‘lsa, uning o‘rnini ham kollagen tolalar bilan to‘ldiradi. Bu organizmning o‘zini-o‘zi himoya qilish reaksiyasidir. Lekin bu tolalar vaqt o‘tib borishi bilan sekin-asta biriktiruvchi to‘qimalarga ya’ni, chandiqqa aylana boradi. Chandiqlar qanchalik ko‘p joyni egallasa, mazkur a’zo o‘z vazifalarini bajarishda shunchalik qiynaladi.

Jigar sirrozi belgilari

Kasallikning klinik belgilariga kelsak, xastalik alomatlari uning qaysi omillar ta’sirida rivojlanganligiga bog‘liq emas. Kasallik belgilari sirrozning bosqichlariga bog‘liq. Shuni ham unutmasligimiz zarurki, 12 foiz hollarda jigar sirrozi belgilarsiz kechishi mumkin. Bu ayniqsa, surunkali alkogolizm aniqlangan kishilarda ko‘proq uchraydi.

Sirrozning dastlabki bosqichida kasallik alomatlari aniq namoyon bo‘lmasligi mumkin. Dardning aynan shu bosqichida kasallik sabablarini bartaraf etish orqali jigarning sog‘lom hujayralarini saqlab qolish va uzoq muddat sog‘lom hayot kechirish mumkin. Qorinning kattalashishi (qorinda suyuqlik – assit yig‘ilishi sababli), ozib ketish, kuchli holsizlik, ta’sirchanlik, kayfiyatning tez o‘zgarishi, ishtahaning kamayishi, burun va milklarning qonashi sirrozning keyingi bosqichlarga o‘tganligidan darak beradi.

Jigar sirrozi bilan og‘rigan bemorlar odatda kuchli holsizlanish, ozib ketish, es-hushning o‘zgarishi (e’tiborni jamlash xususiyatining kamayishi, kunduz kunlari ko‘p uxlab, tunda uyquning buzilishi), ishtahaning kamayishi, qorinning shishi hisobiga to‘yib qolish hissi, sariqlik (teri va ko‘z pardasining sarg‘ayishi, peshobning to‘q sariq rangda bo‘lishi), terining qichishishi, qorin sohasida og‘riq kuzatilishi mumkin. Taloqning kattalashishi, oyoqlarda shish paydo bo‘lishi, nafas yo‘llarining yallig‘lanishi kabi bakterial infeksiyalarning tez-tez takrorlanib turishi, ko‘ngil aynishi, qusish, o‘t kislotalarining ta’siri natijasida terining qichishishi kabi o‘ziga xos alomatlar jigar va boshqa a’zolardagi patologik jarayonning rivojlanishda davom etayotganligini bildiradi.

Jigar sirrozi asoratlari

Kasallikning asoratlariga keladigan bo‘lsak, sirrozda jigar komasi(bir necha soatdan bir necha kungacha davom etadigan behushlik) va qizilo‘ngachning kengaygan vena tomirlaridan qon ketishi o‘lim holatlarining asosiy sabablaridan hisoblanadi. Ayrim hollarda jigar sirrozi bu a’zo saratoniga o‘tish ehtimoli yuqori.

Sirroz so‘zi grek tilida «kirros» – «malla, qizg‘ish, sariq» degan ma’nolarni anglatadi. Bu iborani fanga R.Laennek kiritgan. Bunda jigar tuzilishida o‘ziga xos o‘zgarishlar kuzatiladi ya’ni, jigar qattiq, g‘adir-budur, sariq rangdagi ko‘rinishda bo‘ladi. Sirroz – tarqoq jarayon bo‘lib, jigar hujayralari – gepatotsitlarning nobud bo‘lishi natijasida paydo bo‘ladi. Nekrozga uchragan jigar hujayralari dastlab to‘liq tiklanishi mumkin. Lekin sirrozning keyingi bosqichlarida buning aksi kuzatiladi.

Tashxislash

Jigar sirroziga tashxis qo‘yishda laboratoriya tahlillari va instrumental tekshiruvlar o‘tkaziladi. Qonning umumiy klinik, biokimyoviy tahlillari ham shular jumlasiga kiradi. Instrumental tekshiruvlardan ultratovush tekshiruvi muhim ahamiyatga ega. Chunki, bu usul orqali jigarning kattaligi, qirralari va yuzasi, to‘qima tuzilishi kabi xususiyatlari o‘rganiladi. Bu usulda steatoz va surunkali gepatit kabi sirrozga sabab bo‘ladigan kasalliklarni o‘z vaqtida aniqlash mumkin.

Shuni alohida ta’kidlash zarurki, bugungi kunda gepatologiyadagi eng yangi tekshiruv usullaridan biri – bu jigarni fibroskanda tekshirishdir.

Bugungi kunda har qanday holatda ham jigar sirroziga tashxis qo‘yishda dunyo miqyosida jigar biopsiyasi (jigar to‘qimasidan namuna olinib, bu xastalikka xos bo‘lgan o‘zgarishlar mikroskopda tekshiriladi).

Jigar sirrozini davolash

Jigar sirrozini zamonaviy davolash quyidagi tamoyillar asosida olib boriladi: etiologik (kasallik sababini bartaraf etish yoki kamaytirish), patologik jarayonni rivojlanishini ta’minlaydigan omillarga ta’sir qilish, jigar vazifalarining o‘zgarishi bilan bog‘liq ravishda yuzaga kelgan jarayonlarni korreksiya qilish, og‘riqli belgilarning darajasini kamaytirish va asoratlarini davolash hamda oldini olishdan iborat. Yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, mazkur kasallikda organizmning boshqa a’zolarida ham o‘zgarishlar bo‘lishini e’tiborga olgan holda kompleks davo choralari amalga oshiriladi.

Bu dard bilan og‘rigan bemorlar doimo shifokorlar nazoratida bo‘lishlari zarur. Shuningdek, ular parhezga qa’tiy amal qilishlari kerak.

Jigar sirrozida parhez

Ushbu xastalikda parhez ovqatlar (5 stol) tavsiya qilinadi. Ya’ni, achchiq, sho‘r, qovurilgan va qiyin hazm bo‘ladigan ovqatlarni iste’mol qilish ta’qiqlanadi. Spirtli ichimliklar ichish umuman man etiladi. Chunki, spirt jigar hujayralaridagi tiklanish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi va patologik jarayonning yanada chuqurlashishiga sabab bo‘ladi.

Jigar to‘qimasida shakllangan chandiq hujayralarni davolashdan ko‘ra, kasallikning oldini olgan afzal. Har bir inson o‘z sog‘ligi haqida o‘zi qayg‘urishi zarur. B gepatitga qarshi emlanish kabi tadbirlar jigar sirrozi rivojlanishining oldini oladi.

© Allabergan BAYJANOV, Virusolog.
«Sog‘lom avlod» gazetasi.

Telegramdagi rasmiy kanalimizga a’zo bo‘ling!

A’zo bo‘lish
loading...

Savollar

  1. zilola

    Salom doktor turmush o’rtog’imni beli 2 kundan beri og’riyatgandi uziga tushganlarida jigar serrozi diyishti bu kasallik belga ham ogriq beradimi iltimos savolim javob berin

  2. Zavqiddin

    Salom doktor meni savolim shundayki. Qorin bo’shlig’imda shish hamda suyuqlik yig’ilib qolgan. Menbu xastalik bilan 2 oydan buyon azziyay chekyapman tuzalishni chorasi bormi?

  3. Jaxongir

    Salom doktor men yoshligimda sariq kasal bo’lganman hozirda B. D virusi bor ekan.Hozirda shu virusdi muzlatib qoyishga qarshi vaksinalar bormi. Men doktir nazoratida beeilgan lichenyalardi oldim va berilgan dorilardi ichib yuribman, oldinlari qorinda suv ozroq bor edi rangim xam boshqacha edi hozir lichenya dorilar bilan axvolim yaxshi lekin shu virusni yo’q qilish yoki muzlatish uchun vaksina olish mumkunmi. Javob uchun oldindan raxmat

  4. shamsiddin

    Salam doktyr men turkmanistandan ozim ozbek 1yil boldi sarik kasaligiga ucradim shunda analiz kilishdi gepatit b ba ekan hivir tabletka icdim yakinda analiz tabshirdim negatif cikdi lekin jigarim F2 kalmakda avaliga 7,9 pka edi hazyr F2 8,9 pka bolgan nima mashlahat berasiz yardamiñiza muhtajman iltimas yardam beriñ rahmat sizga aldindan

  5. shamsiddin

    Salam doktyr men sarik bolganman 1 yil boldi lekin umumi bilrubin 30,40,50,araligida
    Asat 0,56
    Alat 0,63
    3 ay burun analiz tapshirganimda esa umumi bilrubin 30. asat 0,15.alat,13 edi nima maslahat berasiz bir az ishlap mehnat kilsam pul yignasam soñ yanada licenya alsam boladimi .jawopiñizga karashaman aldindan rahmat .

  6. Birov

    Gepatit C uchun emlash hozircha yo’q, lekin butkul ketgizish uchun dori ishlab chiqishgan. Amerika/Evropada muolaja rosa qimmat turadi (70-90 ming $). Lekin Hindistonda 1000$ ga tuzatsa buladi. Usha yerga borish maslahat beraman.

    Gepatit B uchun emlash bor lekin to’liq yo’qotish muolajasi topilmagan. Lekin bazi dorilar bilan (tenofovir, lamivudine, entecavir, interferon, vhk) virus miqdorini pasaytirib normal holatta kontrolda ushlab tursa bo’ladi. Homilador ayol tuqqanda bola tez emlansa tuzalib ketishi mumkin.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *