Gepatit C

Hozirgi vaqtga kelib virusli gepatit C boshqa gepatitlar orasida o‘zining keng miqyosda tarqalib borayotgani bilan ajralib turadi. Virusning odam organizmida ko‘payishi, kasallikning klinik belgilari kam o‘rganilgani turli muammolarni keltirib chiqaradi.

Qo‘zg‘atuvchi (HCV) flavovirus bo‘lib, juda ko‘p mutatsiyaga uchrab turadi.  Ma’lum bir bemor organizmida virus bir necha yolg‘on shtammlar to‘plami ko‘rinishida uchraydi. HCV ning bunday xossalari virusga qarshi immunitetdan va virusga qarshi davo choralaridan «qochib» ketishga imkon yaratadi. Buning negizida organizmda virusning uzoq vaqt saqlanishi, jarayonning surunkali shaklga o‘tishi va uzoq vaqt virusga qarshi davo o‘tkazish lozimligi yotadi. Ya’ni shifokorni “aldaydi!” hamda davolash jarayonining cho‘zilishiga olib keladi.

Virusli gepatit C qon bilan yuquvchi kasalliklar guruhiga kiruvchi kasallik bo‘lib, 80% hollarda parenteral yo‘l bilan yuqadi. Jinsiy, maishiy aloqa, vertikal yuqish hollari ancha kam uchraydi. Jinsiy yo‘l bilan yuqish mumkinligi virusning nafaqat qonda, balki boshqa biologik suyuqliklarda (sperma, bachadon shillig‘i) ham topilishi bilan izohlanadi. Vertikal yuqishda virus onadan homilaga homiladorlik paytida (tug‘ma, intranatal) yoki tug‘ilish paytida (perinatal) o‘tishi mumkin. Kasallanish xavfi qon preparatlariga (qon, plazma, eritrotsitar, trombotsitar massa) va gemodializga muxtoj bemorlarda yuqori bo‘ladi. Shuning uchun kasallikning yuqishi qon va buyrak kasalligi bor bemorlarda tez-tez uchrab turadi. Aniqlanishicha, virus qon va qon preparatlari quyilganda 10% hollarda, venaga narkotik qabul qiluvchilarda 65% hollarda va boshqa yo‘llar bilan 25% hollarda yuqar ekan. Kasallik ko‘proq 15-30 yoshgacha bo‘lgan bemorlarda ko‘proq uchraydi. O‘zbekiston hududida o‘tkir gepatitlar bilan kasallanganlarning 5-6 %ida aynan gepatit C uchraydi.

Qo‘zg‘atuvchi odam organizmiga tushganda kasallik turlicha namoyon bo‘ladi.

  • Subklinik shakllari eng ko‘p (70% gacha) uchraydigan shakli bo‘lib, o‘tkir davrida deyarli aniqlanmaydi. Keyinchalik subklinik sog‘ayish yoki turli faollikda namoyon bo‘luvchi surunkali shakliga o‘tishi bilan tugaydi. Qonda IgM va IgG kabi antitanachalar aniqlanadi.
  • O‘tkir sariqlik shakli. Kasallik yashirin davri bir necha haftadan 3-6 oy, ba’zida 12 oygacha davom etadi va uning davomiyligi yuqish yo‘li va organizmga tushgan virus dozasiga bog‘liq bo‘ladi. Yashirin davri o‘rtacha davomiyligi 6 oyni tashkil etadi.
  • Sariqlik oldi davri. Kasallik asta-sekin turli belgilar bilan boshlanadi. Bemorda holsizlik, tez toliqib qolish, ishtaha pasayishi, ko‘ngil aynashi, 1-2 marta qusish, o‘ng qovurg‘a ostida og‘riq kuzatiladi. Isitmalash doimiy belgi hisoblanmaydi. Bu davrda kattalashgan va biroz og‘riqli jigarni his qilish mumkin. Sariqlik oldi davri 4-7 kun davom etadi, ba’zida 3 haftagacha cho‘zilishi mumkin. Bu davr oxiriga kelib peshob va axlat rangi o‘zgaradi.
  • Sariklik davri. Sariqlik paydo bo‘lishi bilan zaharlanish belgilari ko‘pincha kamayadi yoki yo‘qoladi. Bu davrda ham holsizlik, ishtaha pastligi, ko‘ngil aynash, qusish, epigastral va o‘ng qovurg‘a ostida og‘riq belgilari kuzatiladi. Deyarli barcha bemorlarda gepatomegaliya, 30% hollarda splenomegaliya aniqlanadi. Sariqlik turli darajada namoyon bo‘ladi. Kasallikka xos bo‘lgan xususiyatlardan biri eng yuqori darajada ifodalangan sariqlik va zaharlanish belgilarining qisqa vaqt davom etishidir. Qonda umumiy bilirubin, fermentlar faolligi oshadi. Sariqlik davri 1-3 hafta davom etadi. Xolestatik shaklida cho‘zilishi mumkin.
  • Sariqlik davri oxiriga kelib bemor ahvoli ancha yaxshilanadi, jigar va taloq o‘lchamlari qisqaradi, peshob va axlat rangi tiklanadi, fermentlar, bilirubin miqdori pasayadi.

Bemorlarning 15-25% da kasallik to‘liq sog‘ayish bilan tugaydi. Qolgan hollarda esa kasallik surunkali shaklga o‘tib, asta-sekin uzoq vaqt yillar oralig‘ida jigar sirroziga, kam hollarda jigar birlamchi rakiga o‘tadi. Ko‘p hollarda kasallik asta-sekin kuchayib boradi. Bemorlarning 15% da kasallik o‘z holicha to‘xtaydi, 25% da esa kasallik belgisiz, fermentlarning normal faolligi yoki biroz ko‘tarilishi bilan kechadi, ya’ni 40% bemorlar klinik sog‘ayadilar. Klinik jihatdan hamda butkul sog‘ayishlarni hisobga olganda 55-65% bemorlarda kasallik bartaraf bo‘ladi.

Bunda kasallikning erta aniqlanishi, to‘g‘ri yo‘naltirilgan muolajaning qo‘yilishi hamda bemorning vrach tomonidan berilgan tavsiyalarga amal qilishi muhim ahamiyat kasb etadi.

Kelgusi maqolalar orqali Gepatitning boshqa turlari haqida ma’lumot beramiz. Bizni kuzatishda davom eting!

Avitsenna.uz saytida mavzuga aloqador quyidagi maqolalarni ham o‘qishingiz mumkin:

 

3 комментария

  1. Assalomu aleykum mening 3 yoshli uglimda gepatit c chiqibdi shuni davolash uchun kimga tavsiya etasizlar bu dardni butkul davosi bormi

    • Assalom alaykum, «Virusologiya ilmiy-tekshirish instituti»ga borib, umumiy analiz topshiringlar. Keyin kasallikning hozirgi holatidan kelib chiqib, virusolog kerakli tavsiyalarni beradi.
      Manzil: Yunusobod tumani, Yunusobod-3 mavzei, Yangi shaxar ko‘ch., 7 uy.
      Telefon: +998 (71) 224-83-26

  2. yaqin ortogim gepotit C bilan kasallangan. 3-marta ushbu kasallik belgilari kuzatildi. bundan tashqari jigari dori vositalarni kotara olmaydi. maslaxatingiz

So‘rov qoldirish

Sizning emailning chop etilmaydi.To‘ldirilishi zarur qatorlar * bilan belgilangan *

*