Tana harorati – normasi, oshishi va pasayishi hamda bu boradagi muhim ma’lumotlar

Tana harorati o‘zgarishi – ko‘pchilik kasalliklar belgisi. Tana harorati ko‘tarilganda nima qilish kerak – ushbu savol shifokorlarga ko‘p beriladigan savol. Temperatura ko‘tarilishi bemorlarni sarosimaga tushib qolishiga sabab bo‘ladi. Haqiqatdan ham tana harorati ko‘tarilishi xavflimi? Qaysi kasalliklarda tana harorati ko‘tariladi va aksincha qaysi kasalliklarda tana harorati pasayib ketadi? Qanday holatlarda tana haroratini tushiruvchi preparatlar qabul qilish kerak? Bolalarda va keksalarda tana harorati normada qanday ko‘rsatkichlarda bo‘lishi kerak? Shu kabi savollar haqida Avitsenna.uz sayti ma’lumot beradi.

Kattalarda tana harorati

Inson tana harorati termoregulyatsiya jarayoni bilan boshqariladi, ya’ni bu funksiya doimiy haroratni ushlab turish vazifasini bajaradi. Termoregulyatsiyani gipotalamus boshqaradi. Lekin hozirgi kunda shifokorlar qayd etishicha tana haroratini boshqaruvchi markazni yagona deb bo‘lmaydi, chunki inson tana haroratiga ta’sir etuvchi bir necha faktorlar bor. Yosh bolalarda tana harorati tez-tez o‘zgarib turadi, kattalarda esa (16-18 yoshdan boshlab) deyarli stabil bo‘ladi. Lekin sutka davomida ham harorat ko‘rsatkichi bir xil bo‘lmaydi. Chunki sutka davomida ro‘y beradigan fiziologik o‘zgarishlar ham bor. Masalan, sog‘lom odamning tongi va kechki tana harorati ko‘rsatkichlari 0,5-1,0 °C ga farq qiladi. Tana harorati tashqi muhit ta’sirlarida ham o‘zgarib turadi, masalan jismoniy zo‘riqish vaqtida, ma’lum bir mahsulotlarni iste’mol qilganda (achchiq va o‘tkir mahsulotlar), stress vaqtida, qo‘rqqanda, hatto aqliy mehnat bilan ko‘p shug‘ullanganda harorat ko‘tariladi.

Tana harorati normada qanday bo‘lishi kerak?

Barchaga ma’lum tana harorati ko‘rsatkichi – 36,6 °C. Umuman olganda tana harorati normada shunday ko‘rsatkichda bo‘lishi kerakmi? 36,6 °C ko‘rsatkichi bir necha ilmiy izlanishlar natijasida belgilangan bo‘lib, u birinchi marotaba nemis olimi Karl Reynxold Vunderlix tomonidan XIX asrda aniqlangan. O‘sha vaqtda olim, 25 ming insonda 1 mln. marotaba tana haroratini o‘lchab ko‘rgan. 36,6 °C ko‘rsatkich faqatgina o‘rtacha qilib olingan sondir. Zamonaviy tibbiyotda tana haroratining normal ko‘rsatkichi aniq bir ko‘rsatkichda emas, balki ma’lum diapazon oralig‘ida bo‘ladi – 36 °C dan 37,4 °C gacha. Shifokorlar tavsiyasiga ko‘ra inson o‘z tana haroratini tez-tez o‘lchab turib, o‘zi uchun normal bo‘lgan ko‘rsatkichni bilib olishi kerak. Inson yoshi kattalashgan sari temperaturasi pasayib boradi, bolalik davrida esa tana harorati yuqori ko‘rsatkichlarda bo‘ladi. Shuning uchun ba’zi hollarda 36 °C kattalar uchun normal. Bolalar uchun gipotermiya bo‘lib hisoblanadi. Bundan tashqari, tana haroratini o‘lchash usullarini bilish ham muhim – qo‘ltiq osti, to‘g‘ri ichak yoki til ostidagi ko‘rsatkichlar 1-1,5 °C ga farq qiladi.

Homiladorlikda tana harorati
Foto: www.momjunction.com

Homiladorlikda tana harorati

Tana harorati boshqarilishi gormonlar nisbati o‘zgarishiga juda sezuvchan, shuning uchun homiladorlik vaqtida ayol kishi temperaturasi oshganligini his etib turadi. Gormonal o‘zgarishlar deganda klimaks davri yoki hayz ko‘rish vaqti tushiniladi. Ayollar o‘z organizmining holati haqida bilishlari, homiladorlik vaqtida tana haroratining kichik ko‘rsatkichlarga o‘zgarib turishini va bu normal holat ekanligini ham unutmasligi kerak. Masalan, tana harorati 37°C ko‘rsatkichlarda homiladorlikning birinchi haftalarida kuzatilsa, yondosh simptomlar bo‘lmasa, buni ayollarda kechayotgan gormonal o‘zgarishlar bilan tushuntirsa bo‘ladi, odatda progesteron gormoni hisobiga. Shunday bo‘lsada, homiladorlik vaqtida tana harorati subfebril ko‘rsatkichlarda (37-38 °C) doimiy tursa, bu shifokor huzuriga borishga sabab bo‘la oladi. Bunday holatda maxsus analiz va tekshiruvlardan o‘tish kerak va sitomegalovirus, sil, piyelonefrit, gerpes, gepatit va boshqalarni istisno qilish lozim. Homiladorlik vaqtida tana harorati ko‘tarilishi mavsumiy O‘RVI kasalliklarida ko‘tarilishi ham mumkin. Bunda mustaqil ravishda o‘z boshimchalik bilan davo choralarini qo‘llamay, shifokor bilan maslahatlashish shart. Oddiy shamollash holatlari homilaga jiddiy ta’sir qilmasada, gripp bilan kasallanish homila hayoti uchun katta xavf solishi mumkin. gripp holatlarida tana harorati 39 °C gacha ko‘tarilishi mumkin.

Bolalar tana harorati

1 yoshgacha bo‘lgan bolalarda termoregulyatsiya funksiyasi hali to‘liq shakllanmagan bo‘lganligi sababli, kichik ta’sir natijasida ham tana harorati o‘zgarib qolishi mumkin. ayniqsa 3 oylikkacha bo‘lgan bolakaylarda. Ota onalar tana harorati ko‘tarilganda vahimaga tushib qolishadi, lekin tana haroratining 37-38 °C ko‘rsatkichlarda bo‘lishiga quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin:

  • Juda qalin kiyim;
  • Yig‘lash;
  • Kulish;
  • Ovqatlanish, sut bilan oziqlanish;
  • 34-36 °C dan yuqori haroratli suvda cho‘miltirish.

Uyqudan keyin harorat biroz pastroq, lekin o‘yin, aktiv harakatlardan keyin tana harorati ko‘tariladi. Shuning uchun tana haroratini o‘lchaganda tashqi muhit omillarini ham inobatga olish zarur. Shunday bo‘lsa ham baland ko‘rsatkichdagi (38 °C) tana harorati, bola uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Organizm tanani sovitish uchun ko‘p suyuqlik sarflaydi, natijada bolalarda suvsizlanish holatlari kelib chiqishi mumkin. Suvsizlanish esa bola hayoti uchun xavfli bo‘lishi, oddiy O‘RVI kasalliklarining pnevmoniyaga o‘tib ketishi, bola hushini yo‘qotishi mumkin. Bundan tashqari, 5 yoshgacha bo‘lgan ayrim bolalarda, tana haroratining febril (38-39 °C) darajada ko‘tarilishi hisobiga sudorgilar (talvasalar) kuzatiladi. Agar shu kabi holat bir marta bo‘lsa ham yuzaga kelsa, kelajakda tana haroratining kichik ko‘rsatkichlarda o‘zgarishi ham xavfli bo‘lishi mumkin.

Inson tana harorati

Normal holatda, sog‘lom insonda tana harorati endokrin tizimi tomonidan boshqariladi, ya’ni gipotalamus va qalqonsimon bez gormonlari (T3 va T4, TTG gormoni) ta’siri ostida. Tana haroratiga jinsiy gormonlar ham ta’sir ko‘rsatadi. Shunday bo‘lsada, tana haroratining ko‘tarilishiga asosan infeksiya sabab bo‘ladi, haroratning pasayishiga esa organizmning zo‘riqishi, charchash, vitamin va mikro-makro elementlar yetishmasligi olib keladi.

Tana harorati graduslari

Inson – issiq qonli jonzot. Bu degani, inson tana haroratini tashqi muhit faktorlari ta’siridan qat’iy nazar stabil ushlab turadi. Lekin, juda ham past haroratda organizm harorati ham pasayadi, yoki juda issiq ob havoda sharoitida organizm qizib ketishi ham mumkin. Bunga sabab, organizmning tashqi muhit haroratiga sezuvchanligidir, haroratning 2-3 gradusga o‘zgarishi ham organizmda moddalar almashinuvi, gemodinamika va nerv hujayralarida impulslarining o‘tishiga ta’sir etadi. Natijada qon bosimi oshadi, es-hushning yo‘qolishi va sudorgi (talvasa) holatlari kelib chiqishi mumkin.

Tana haroratining pasayishi, ya’ni 30-32 °C da inson hushini yo‘qotishi kuzatiladi.

Tana haroratining oshish turlari

Tana haroratining ko‘tarilishi bilan namoyon bo‘luvchi kasalliklarda, o‘ziga xos bo‘lgan ko‘rsatkichlar bor. Ya’ni ular ma’lum bir diapozon oralig‘ida bo‘ladi. shuning uchun shifokorlar kasallikka diagnoz qo‘yishda tana haroratining ko‘rsatkichi emas, balki tana haroratining ko‘tarilish turini bilishlari muhimdir.

Tibbiyot sohasida tana haroratining oshishining bir necha xil ko‘rinishlari bor:

Tana haroratining ko‘tarilishi bilan namoyon bo‘luvchi kasalliklarda, o‘ziga xos bo‘lgan ko‘rsatkichlar bor. Ya’ni ular ma’lum bir diapozon oralig‘ida bo‘ladi. shuning uchun shifokorlar kasallikka diagnoz qo‘yishda tana haroratining ko‘rsatkichi emas, balki tana haroratining ko‘tarilish turini bilishlari muhimdir.

Tibbiyot sohasida tana haroratining oshishining bir necha xil ko‘rinishlari bor:

  • Subfebril – 37 °C dan 38 °C gacha;
  • Febril – 38 °C dan 39 °C gacha;
  • Baland ko‘rsatkich – 39 °C dan yuqori;
  • Kriz holati – hayot uchun xavfli bo‘lgan 40,5-41 °C.

Tana haroratining ko‘tarilishi har doim ham kasallikning og‘irlik darajasini belgilab beravermaydi, bunda qo‘shimcha simptomlarni ham inobatga olish kerak. Masalan, subfebril ko‘rsatkichdagi tana harorati oshishi jiddiy kasalliklarda kuzatilishi mumkin, sil, virusli gepatit, piyelonefrit va boshqa kasalliklarda. Ba’zi holatlarda kasallikning xavfli jihati, tana haroratining 37-37,5 °C ko‘rsatkichlarida doimiy turishidir. Bu esa endokrin tizimi tomonidan kamchiliklar va yomon sifatli o‘sma kasalliklaridan dalolat beradi.

Ushbu maqolani ham o‘qing:  Qorin og‘rishi - turlari, sabablari va o‘ziga xos belgilari
bola isitmalasa
Foto: www.babycenter.com

Tana haroratining o‘zgarib turishi

Yuqorida keltirilganidek, sog‘lom odam tana harorati sutka davomida turli xil tashqi omillar ta’sirida o‘zgarib turadi. Inson yoshiga bog‘liq holda tana harorati normal ko‘rsatkichlarini bilib olishi zarur.

Masalan:

  • 1 yoshgacha bo‘lgab bolalar – normal tana harorati 37-38 °C;
  • 5 yoshgacha bo‘lgan davrda – 36,6-37,5 °C;
  • O‘smirlik davrida – tana haroratining sezilarli o‘zgarib turishi kuzatiladi. Chunki bu davrda insonda gormonal yetilish holatlari kechayotgan bo‘ladi. qizlarda tana harorati 13-14 yoshlarida stabil holatga keladi, o‘g‘il bolalarda esa 18 yoshdan keyin;
  • Kattalarda – 36-37,4 °C;
  • 65 yoshdan katta insonlarda – 36,3 °C​;
  • Erkaklar tana harorati ayollarnikidan 0,5 °C ga pastroq bo‘ladi.

Tana harorati qanday o‘lchanadi?

Tana haroratini o‘lchashning bir necha usuli bor va har biri uchun o‘zining normal ko‘rsatkichlari belgilangan. Eng ko‘p tarqalgan usullarga quyidagilar kiradi:

Aksilyar (qo‘ltiq ostida). Tana haroratining aniq ko‘rsatkichda o‘lchash uchun teri quruq, termometr tanaga zich birikkan bo‘lishi kerak. Bunday o‘lchash usulida ko‘proq vaqt sarflanadi – 7-10 daqiqa. Qo‘ltiq ostidagi normal ko‘rsatkich 36,2-36,9 °C dir.

Rektal (to‘g‘ri ichakda). Bolalar uchun eng ko‘p tarqalgan usul to‘g‘ri ichak sohasida tana haroratini o‘lchashdir. Buning uchun elektron termometrdan foydalangan yaxshiroq, uning yumshoq uchini to‘g‘ri ichak sohasiga 1-1,5 daqiqa davomida ushlab turish kifoya. Normal ko‘rsatkich – 36,8-37,6 °C (qo‘ltiq ostidan o‘rtacha 1 °C ga farq qiladi).

Oral, sublingual (og‘izda, til ostida). Bizning mamlakatda bu usul bilan enchalik keng tarqalmagan bo‘lsada, Yevropa mamlakatlarida kattalarda tana haroratini o‘lchashning eng samarali usuli deb hisoblanadi. Termometrning turiga qarab, haroratni o‘lchash uchun 1 daqiqadan 5 daqiqagacha bo‘lgan vaqt sarflanadi. Normal ko‘rsatkich – 36,6-37,2 °C hisoblanadi.

Quloq kanalida. Bolalarda tana haroratini o‘lchash uchun maxsus termometr kerak bo‘ladi (kontaktsiz termometr), shuning uchun ham unchalik keng ko‘lamda tarqalmagan. Bu usul bilan nafaqat tana harorati o‘lchanadi, balki otit kasalligiga diagnoz qo‘yishga erishsa bo‘ladi. agar yallig‘lanish jarayoni kechayotgan bo‘lsa, har bir quloqdagi harorat ko‘rsatkichi bir biridan farq qiladi.

Qinda. Ko‘proq bazal haroratni o‘lchash uchun qo‘llaniladi (tananing eng past harorati, dam olish vaqtida qayd etiladi). Uyqudan keyin o‘lchanadi, 0,5 oC ko‘rsatkich o‘zgarishlari ovulyatsiya jarayoni boshlanayotganidan darak beradi.

Termometr turlari

Hozirgi kunda dorixonalarda, tana haroratini o‘lchash uchun har xil turdagi termometrlarni topsa bo‘ladi. ularning har birida o‘ziga xos yutuqlari va kamchiliklari bor:

Simobli (maksimal) termometr. Eng aniq ko‘rsatib beruvchi termometr va narxi ham hamyonbop. Bundan tashqari shifoxona, poliklinikalarda ham keng ko‘lamda foydalaniladi. Chunki uni dezinfeksiya qilish oson va ko‘pchilikka qo‘llasa bo‘ladi. Kamchiligi shundaki, bunday termometrlar yordamida tana haroratini o‘lchash uchun ko‘proq vaqt sarflanadi va ular sinuvchan bo‘lishadi. Singan termometr esa zaharli simob bilan xavf tug‘diradi. Shuning uchun bolalar tana haroratini o‘lchash uchun kam qo‘llaniladi, ayniqsa og‘iz orqali o‘lchashda juda xavfli.

Elektron (raqamli) termometr. Uy sharoitida foydalanish uchun juda qulay termometr. Tana haroratini o‘lchash uchun qisqa muddatlar sarflanadi (30 sekunddan 1,5 daqiqagacha), o‘lchash tugagandan keyin “signal” chalib, xabar beradi. Elektron termometrlarda yumshoq uchlari bo‘ladi, ular yordamida bolalarda rektal qo‘llash uchun qulaydir. Agar termometr og‘iz orqali yoki to‘g‘ri ichak orqali foydalanilsa, individual qo‘llanilishi kerak – faqatgina shu bola uchun ishlatilishi kerak. Bunday termometrning kamchiligi tana haroratini biroz xato ko‘rsatishidir. Shuning uchun termometrni sotib olganda normal ko‘rsatkichni aniqlab olish kerak va shu ko‘rsatkich bo‘yicha qo‘llash kerak.

Yaqin yillar ichida yangi moslama – termapoloska (ya’ni maxsus chiziqlar). Egiluvchan kristalli plenkalar bo‘lib, tana haroratining turli xil ko‘rsatkichlarida rangi o‘zgaradi. Tana haroratini o‘lchash uchun peshona sohasiga 1 daqiqa davomida plenkani ushlab turish kifoya. Bunda tana haroratining aniq ko‘rsatkichi qayd etilmaydi, balki ranglarga qarab “past”, “o‘rta” va “yuqori” ko‘rsatkichlarinigina ko‘rsatib beradi.

isitmani tushirish
Illustratsiya: Pinterest

Tana harorati ko‘tarilishi simptomlari

Tana haroratining ko‘tarilishi insonga aniq seziladi. Bunday holat quyidagi simptomlar bilan namoyon bo‘ladi:

  • Charchash, umumiy holsizlik;
  • Qaltirash, varaja qilish (tana harorati qanchalik darajada yuqori bo‘lsa, inson shunchalik sovuq qotadi);
  • Bosh og‘rig‘i;
  • Tana zirqirab og‘rishi, bo‘g‘imlar, mushaklar va barmoqlarda;
  • Ko‘z sohasida issiq harorat sezish;
  • Og‘iz qurishi;
  • Ishtahaning pasayishi yoki umuman yo‘qolishi;
  • Yurak urish soni ortishi, aritmiyalar;
  • Ko‘p terlash, terining qurishi;
  • Pushti va oq isitma.

Tana haroratining oshishi kattalar va bolalarda turli xil ko‘rinishda kechadi. Isitma xurujini ikki xil ko‘rinishi bor:

Pushti (qizil) isitma. Nomiga mos holda belgilar namoyon bo‘ladi – teri qoplami qizg‘ish tusda, ayniqsa bo‘yin va yuz terisi qizarib ketganligi ko‘rinadi. Bunday turdagi isitma qilish ko‘p uchraydi. Organizm issiqlikni ajratib chiqarib tashlaydi, ya’ni tashqi qon tomirlar kengayadi (qon shu yo‘l bilan soviydi), ter ajralishi ko‘payadi (teri haroratini pasaytiradi). Bemor ahvoli stabil bo‘lib, umumiy ahvolida o‘zgarish kuzatilmaydi.

Oq isitma. Isitma xurujining xavfli ko‘rinishi. Organizmda termoregulyatsiya jarayonlarining jiddiy buzilishlari kuzatiladi. Bunda teri qoplamalari oqish rangda, sovigan bo‘lsada (ayniqsa kaft va tovon sohasi sovuq), rektal yoki oral tana haroratini o‘lchaganda ko‘rsatkichlar baland bo‘ladi. bemor varaja qiladi, umumiy ahvoli og‘irlashadi, hushdan ketish holatlari kelib chiqadi. Oq isitma qon tomirlarning kengayish xususiyati buzilgan holatlarda kuzatiladi, teridagi qon tomirlar kengaya olmasligi natijasida organizm o‘zini sovita olmaydi. Eng xavfli jihati shundaki, hayot uchun muhim bo‘lgan a’zolarda ham harorat ko‘tarilib ketadi, yurak, miya, jigar, buyraklar va boshqalarda, ularning funksiyasiga salbiy ta’sir etadi.

Isitma sabablari

Organizm termoregulyatsiya jarayoni endokrin tizimi tomonidan boshqariladi, bu tizim kerakli vaqtda sovitish yoki isitish mexanizmlarini ishga tushirib turadi. Albatta, gormonal buzilishlar yoki endokrin bezlarining normal ishlamasligi termoregulyatsiyaning buzilishiga olib keladi. Tana haroratining oshishi sabab bo‘ladigan asosiy modda – pirogenlardir. Bu moddalar immun tizimi tomonidan ajralib chiqadi. Pirogen moddalar organizm sog‘lig‘i uchun xavf tug‘diruvchi patogenlar bilan kurashda yordan berish uchun ishlab chiqariladi. Tana harorati quyidagi hollarda ko‘tarilishi mumkin:

  • Infeksiya – viruslar, bakteriyalar, soda hayvonlar va boshqalar ta’sirida;
  • Kuyish, travmalar;
  • Allergik reaksiyalar. Bunday holatda immun tizimi zararsiz moddalarga qarshi kurashish uchun pirogen moddalarni ishlab chiqaradi;
  • Shok holatlari;
  • O‘RK (o‘tkir respirator kasalliklar) va tana haroratining oshishi.

Mavsumiy respirator kasalliklar – tana harorati oshishiga sabab bo‘luvchi eng ko‘p tarqalgan patologiyalardir. Bunda kasallik chaqirgan patogen turiga qarab tana harorati ko‘tarilishi turlicha ko‘rsatkichlarda bo‘ladi. oddiy shamollash yoki O‘RK yengil ko‘rinishida tana harorati subfebril ko‘rsatkichlarda bo‘ladi va u sekin asta ko‘tarilib boradi. To‘g‘ri davo muolajalari olib borilsa, isitma 4 kundan ortiq ushlanib turmaydi, tana harorati normal holatga keladi.

Agar tana harorati qisqa muddat ichida, 38 °C gacha ko‘tarilib ketsa, bu grippdan dalolat beradi. Boshqa nafas yo‘llari infeksiyalariga nisbatan gripp xavfliroq hisoblanadi va mahalliy shifokor yoki pediatr ko‘rigidan o‘tib turish kerak bo‘ladi. Agar tana harorati ko‘tarilishi muolajadan keyin ham ko‘tarilsa yoki 5 sutka davomida normal ko‘rsatkichlarga qaytmasa, bu kasallikning asoratidan dalolat beradi. Virusli kasallikka bakterial infeksiyasi aralashganida tana harorati 38 °C da bo‘ladi. Bunday holatda tez tibbiy yordamga yoki shifokorga murojaat etish kerak, chunki bemorga antibiotik terapiya talab etiladi.

Ushbu maqolani ham o‘qing:  Qorin dam bo‘lishi (meteorizm) kasallikmi?

37-38 °C tana harorati kuzatiladigan kasalliklar

  • O‘RK;
  • Nafas yo‘llari surunkali kasalliklarining xuruj qilishi, masalan bronxit yoki bronxial astma, tonzillit;
  • Sil (tuberkulyoz);
  • Ichki a’zolar surunkali kasalliklari huruji, miokardit, endokardit (yurak pardasining yallig‘lanishi), piyelonefrit, glomerulonefrit (buyrak yallig‘lanishi);
  • Kolit, yara kasalliklari;
  • Virusli gepatit (B va C virusli gepatit);
  • Gerpesning o‘tkir davrida;
  • Psoriaz xuruj davrida;
  • Toksoplazmoz bilan kasallanganda;
  • Qalqonsimon bez funksiyasi buzilishining erta davrlarida, gormonlar ishlab chiqarilishi ortganda (tireotoksikoz);
  • Klimaks davridagi gormonlar miqdori o‘zgarishida;
  • Gijjalar (gelmentlar) invaziyasida ham subfebril tana harorarti kuzatilishi mumkin.

39 °C va undan yuqori ko‘rsatkichdagi tana harorati oshishi bilan namoyon bo‘luvchi kasalliklar

Tana haroratining yuqori darajada bo‘lishi, organizmning kuchli intoksikatsiyasidan darak beradi. Ko‘p hollarda haroratning 39 °C da bo‘lishi bakterial infeksiyalar natijasida kelib chiqadi, masalan:

Tana haroratining yuqori ko‘rsatkichlarda bo‘lishining boshqa sabablari

Termoregulyatsiya jarayonining buzilishi, boshqa ko‘zga tashlanmaydigan kasalliklarda ham kuzatiladi. Yana bir xavfli sabab, organizmning haroratni tashqi muhitga ajrata olmay qolishidir. Bunday holat juda issiq va dim ob havoda yoki xonada uzoq muddat bo‘lganda namoyon bo‘ladi. Bolalarda tana harorati ularni juda qalin kiyimlar bilan kiyintirganda ham oshadi. Bunday holat yurak va nafas olish tizimi bilan bog‘liq kasalliklari bor insonlar hayoti uchun katta xavf tug‘diradi, hatto o‘lim bilan tugashi ham mumkin. Juda issiq sharoitda sog‘lom odam a’zolari ham qiynaladi, birinchi navbatda uning miyasi. Bundan tashqari tana harorati juda emotsional insonlarda stress va depressiya vaqtlarida ham ko‘tariladi.

Tana haroratining pasayishi belgilari

Tana haroratining pasayishi, uning oshishiga qaraganda kamroq uchraydi. Ammo, bunday holatlar inson salomatligiga jiddiy ta’sir etadi. Organizm ish faoliyati buzilishi va kasallik belgisi bo‘lib 35,5 °C dan past bo‘lgan tana haroratiga aytiladi, keksalarda – 35 °C. Hayot uchun xavfli bo‘lgan ko‘rsatkich esa 32,2 °C hisoblanib, bunda inson stupor, kuchli tormozlanish holatiga kelib qoladi. 30-29 °C da esa inson hushini yo‘qotadi. 26,5 °C dan past tana haroratida – inson o‘limi qayd etilishi ham mumkin.

Tana haroratining pasayishi quyidagi simptomlar bilan namoyon bo‘ladi:

  • Umumiy holsizlik, charchash;
  • Uyquchanlik;
  • O‘ta qo‘zg‘aluvchanlik;
  • Tananing periferik qismlari soviy boshlaydi, rangi oqaradi;
  • Fikrni jamlash va atrof muhitni his etish qobiliyatlari yo‘qoladi;
  • Tana qaltiraydi, umumiy sovuq qotishni his etadi.
tana harorati pasayishi
Foto: www.md-health.com

Tana haroratining pasayishi sabablari

Tana harorati pasayishiga olib keluvchi sabablar quyidagilar bo‘lishi mumkin:

  • Hayot tarzi va sharoit tufayli organizmning umumiy kuchsizligi;
  • Ovqatlanishning yetarlicha bo‘lmasligi, to‘yib uxlamaslik, stress va emotsional zo‘riqishlar termoregulyatsiyani buzishi mumkin;
  • Endokrin tizimi tomonidan kamchiliklar, gormonlarning yetarlicha sintezlanmasligi;
  • Sovuq qotish. Bunday sharoitda organizmning immun tizimi susyadi va infeksiyalar rivojlanishi bilan kurasha olmay qoladi;
  • Immun tizimining sustligi;
  • Nur va radio terapiyalaridan keyin;
  • Bundan tashqari past tana harorati OITS kasalligiga duchor bo‘lgan insonlarda ham kuzatiladi.

Endokrin tizimi kasalliklari

Gormonlar tana haroratini boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa tireoid gormonlar – qalqonsimon bezdan ishlab chiqariladigan – tiroksin va triyodtironin. Ularning ko‘p ishlab chiqarilishidan tana harorati ko‘tariladi, gipotireoz holatlari esa aksincha tana harorati pasayishiga olib keladi.

Tana haroratining doimiy tushib borishi buyrak usti bezlari funksiyasining buzilishlarida ham kuzatiladi (Addison kasalligi).

Qonda gemoglobin miqdorining kamligi

Tana haroratining pasayishiga eng ko‘p tarqalgan sabablardan biri – temir tanqisligi anemiyasidir. Bunda organiz qonida gemoglobin miqdori kamayadi va bu butun organizm ishlash jarayoniga ta’sir ko‘rsatadi. Gemoglobin – hujayralarga kislorod tashib berish vazifasini bajaradi, agar uning miqdori kam bo‘lsa a’zolarda gipoksiya holati boshlanadi. Inson lohas, charchagan ko‘rinishda bo‘lib, organizmda moddalar almashinuvi sekinlashadi. Buning natijasida esa tana harorati pasayadi. Bundan tashqari gemoglobin miqdori inson ko‘p miqdorda qon yo‘qotganda ham kelib chiqishi mumkin. qisqa muddat ichida umumiy aylanuvchi qon hajmi kamayganda, o‘z o‘zidan harorat almashinuvi ham buziladi.

Tana harorati pasayishining boshqa sabablari

Tana harorati pasayishi bilan namoyon bo‘luvchi, o‘ta jiddiy va shifokor tavsiyalarini talab etuvchi kasalliklar quyidagilardir:

  • Kuchli intoksikatsiya;
  • OITS;
  • Bosh miya kasalliklari, o‘sma kasalliklari;
  • Shok holatlari (allergik, qon yo‘qotganda, travmatik va toksik shok);

Tana haroratining 35,5 °C dan pasayishiga sabab, ko‘pincha – noto‘g‘ri turmush tarzi va vitaminlar yetishmovchiligidir. Ovqat tarkibining ham yetarlicha bo‘lmasligi organizmda moddalar almashinuvi jarayonini sekinlashtiradi va tana harorati pasayishiga olib kelishi mumkin. shuning uchun kuchli diyetalarda, ayniqsa yod, vitamin C va temir yetishmaydigan mahsulotlar iste’mol qilinganda tana harorati pasayishi kuzatilib turadi. Agar inson sutka davomida 1200 kaloriyadan kam miqdorda mahsulot iste’mol qilsa, bunday holat albatta tana haroratiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi.

Tana haroratining pasayishining yana bir sababi – charchash, stress va uyquga to‘ymaslikdir, ayniqsa surunkali zo‘riqish sindromi holatlarida. Organizm “ekonom” rejimiga o‘tadi, moddalar almashinuvi sekinlashadi, natijada termoregulyatsiya funksiyasi buziladi.

Tana harorati va boshqa simptomlar

Tana harorati o‘zgarishi organizmdagi kamchiliklar natijasida kelib chiqishini inobatga olib, kasallikning boshqa simptomlari bilan birgalikda kompleks ravishda o‘rganish kerak. Ayan umumiy belgilar bilan kasallikning qanday ekanligi va uning darajasi haqida bilib olish mumkin.

Tana harorati oshishi va og‘riq

Qorin sohasidagi og‘riq va tana haroratining 37,5 °C dan oshishi, oshqozon ichak tizimidagi jiddiy muammolardan darak beradi. Ko‘pincha bunday holat ichak tutilishlarida kuzatiladi. Bundan tashqari o‘tkir appenditsitda ham yuqoridagi kabi holat kelib chiqadi. Shuning uchun bemorda ishtahaning yo‘qolishi va sovuq ter ajralishi kuzatilsa, zudlik bilan tez tibbiy yordamga murojaat etish kerak. Appenditsit asorati – peritonitda ham yuqori tana harorati kuzatiladi.

Og‘riq va tana haroratining oshishiga boshqa sabablar:

  • Piyelonefrit;
  • O‘tkir pankreatit;
  • Ichakning bakterial kasalliklari;
  • Agar tana harorati boshdagi og‘riqlar bilan birgalikda oshsa, quyidagi kasalliklardan dalolat beradi:
  • Gripp va O‘RK;
  • Angina;
  • Skarlatina;
  • Ensefalit;
  • Meningit;
  • Bo‘g‘imlar va mushaklarda og‘riq hamda tana haroratining 39 °C dan oshishida, darhol isitma tushiruvchi preparatlardan foydalanish tavsiya etiladi.

Tana harorati oshishi va ich ketishi (diareya)

Tana harorati oshishi va ich ketishi holatlari oshqozon ichak tizimining backerial infeksiyalanganidan darak beradi. Masalan:

  • Salmonellez;
  • Xolera;
  • Botulizm;
  • Dizenteriya (ichburug‘);
  • Ovqatdan zaharlanish;

Bunday holatlar inson hayoti uchun xavfli hisoblanadi, mustaqil ravish o‘z boshimchalik bilan davo choralarini ko‘rmaslik kerak. Ayniqsa bolalarda shunday holat kuzatilsa, shifoxonaga yoki tez tibbiy yordamga murojaat etish kerak. Tana harorati oshishi va ich ketishi – bu organizmning suvsizlanishiga olib keladi demakdir. Ularning birgalikda namoyon bo‘lishi, qisqa muddat ichida ko‘p suyuqlik yo‘qotilishiga sabab bo‘ladi. buni bartaraf etish uchun organizm ko‘proq suyuqlik qabul qilishi kerak, agar suv ichishga qarshiliklar bo‘lsa (qayt qilish yoki ich ketish kuchli bo‘lsa) vena ichiga eritmalar quyiladi. Aks hollarda organizm suvsizlanishi hisobiga o‘lim holati ham qayd etilishi mumkin.

Tana harorati va ko‘ngil aynishi

Ba’zi hollarda tana harorati oshishi natijasida ko‘ngil aynishi kelib chiqadi. Issiqlik oqibatida umumiy holsizlik kelib chiqadi, qon bosimi tushadi, bosh aylanadi va aynan shular yengil ko‘ngil aynishini chaqiradi. Agar tana harorati 39 °C dan yuqori ko‘rsatkichda bo‘lsa, uni tushirish kerak. Bunday holat grippning birinchi kunlarida kuzatilishi mumkin va bu kuchli intoksikatsiya bilan tushuntiriladi.

Homiladorlik vaqtida tana harorati oshishi va ko‘ngil aynishiga sabab – toksikozdir. Ammo, bunda tana harorati subfebril ko‘rsatkichdan oshmaydi (38 °C dan past).

Agar tana harorati oshishi va ko‘ngil aynishiga boshqa simptomlar qo‘shilsa (og‘riq, diareya, ich qotishi), faqatgina haroratni normallashtirish kifoya qilmaydi. Bunday holat oshqozon ichak tizimidagi jiddiy muammolardan xabar beradi. Ularga quyidagilar kiradi:

  • Virusli gepatit va jigarning boshqa kasalliklari;
  • O‘tkir appenditsit;
  • Peritonit;
  • Buyraklar yallig‘lanishi;
  • O‘tkir pankreatit;
  • Ichak tutilishi;

Bundan tashqari tana harorati oshishi va ko‘ngil aynishi organizmning zaharlanishida ham kuzatiladi, alkogol, sifatsiz mahsulotlar yeganda va dori preparatlari bilan zaharlanganda. Bunday ko‘rinishdagi simptomatikaning eng og‘ir shakli – meningitda namoyon bo‘ladi. Yuqoridagi barcha holatlarda shifokor maslahatlarini olish tavsiya etiladi. Agar bolalarda tana harorati oshishi va qayt qilish ham kuzatilsa, statsionar sharoitda yo‘qotilgan suyuqlik o‘rnini to‘ldirish talab etiladi.

Ushbu maqolani ham o‘qing:  Bolalarda isitmalash vaqtida shaytonlash xurujlari

Qon bosimi va tana harorati

Arterial bosimning oshishi – isitma xurujining bir belgisi hisoblanadi. Issiq harorat gemodinamikaga ta’sir ko‘rsatadi – bemorlarda yurak urishi tezlashadi, qon tomirlarda qon oqimi tezlashadi, ular to‘ladi va arterial bosim ortadi. Ammo, bunday holatda qon bosimi juda ham oshib ketmaydi, 140/90 mm.Hg.ust. dan yuqori bo‘lmaydi, bunda bemor harorati 38,5 °C bo‘lsa, isitmani tushiruvchi preparatlar qabul qilgandan keyin qon bosimi ham me’yorga qaytadi.

Ayrim hollarda tana haroratining oshishi qon bosimi tushishiga sabab bo‘ladi. Bunday simptomni davolash talab etilmaydi, chunki istima xuruji o‘tib ketsa, qon bosimi normallashadi. Ammo, gipertoniya bilan kasallanganlarda tana haroratining ko‘tarilishi jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun bunday insonlar o‘z shifokorlari bilan maslahatlashishlari zarur, ularda 37,5 °C ko‘rsatkichda ham tana haroratini me’yorga tushirish lozim bo‘ladi, ayniqsa keksa yoshdagi insonlar.

Qon bosimi va tana harorati quyidagi kasalliklar bilan duchor bo‘lgan insonlar uchun xavfli:

Yurakning ishemik kasalligi. Mutaxassislarning fikricha bunday holatda bemorda miokard infarkti ham rivojlanishi mumkin;

  • Yurak yetishmovchiligi;
  • Aritmiyalar;
  • Ateroskleroz;
  • Qandli diabet;
  • Past qon bosimi va tana haroratining subfebril ko‘rsatkichlarda bo‘lishi onkologik kasalliklarda kuzatiladi;
  • Past tana harorati va past qon bosimi gemoglobin miqdorining kamligi, surunkali charchash, qon yo‘qotishlarda va asab tizimi kamchiliklarida kuzatilishi mumkin.

Har qanday sharoitda ham qon bosimi va tana harorati birgalikda o‘zgarsa, shifokorga murojaat etish zarur.

Qo‘shimcha simptomlarsiz tana harorati o‘zgarishi

Hech qanday simptomlarsiz tana haroratining oshishi yoki pasayishi o‘tkir infeksion kasalliklarga xos. Ular quyidagilar bo‘lishi mumkin:

  • Surunkali piyelonefrit;
  • Sil;
  • Yaxshi va yomon sifatli o‘smalar;
  • A’zolar infarkti (to‘qimalar nekrozi);
  • Qon kasalliklari;
  • Tireotoksikoz, gipotireoz;
  • Allergik kasalliklar;
  • Revmatoid artritning erta davrlarida;
  • Bosh miyadagi o‘zgarishlarda, ayniqsa gipotalamusda;
  • Psixik o‘zgarishlar;

Bundan tashqari aktiv jismoniy harakat, sovuq qotish yoki issiq havoda, stress va zo‘riqishlarda ham tana harorati o‘zgarishlari mumkin. ammo, bunday holda tana harorati normal holatga qaytadi.

tana harorati oshishi
Foto: Google Photo

Tana haroratini qanday tushirish mumkin?

Tana haroratining oshishi insonga diskomfort tug‘diradi, ba’zi hollarda og‘ir ko‘rinishlarga kelib o‘lim holati ham kuzatilishi mumkin. Shuning uchun har qanday inoson tana harorati ko‘tarilganda tushirish usullarini bilib olishi kerak.

Tana haroratini qachon tushirish kerak?

Tana harorati ko‘tarilganda har doim ham uni normal holatga qaytarish talab etilmaydi. Infeksion kasalliklarda organizm immun tizimi pirogen moddalarni ishlab chiqarib, tana haroratining ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi va bu holat mikroorganizmlarga qarshi kurashishga yordam beradi. Masalan: interferon oqsilini sintezlanishini oshiradi, antitelolar ishlab chiqarilishini kuchaytiradi, fagositoz jarayonini rag‘batlantiradi, ishtahani pasaytiradi va umumiy harakatni kamaytiradi, demak organizm infeksiya bilan kurashish uchun ko‘proq energiyaga ega bo‘ladi. ko‘pchilik bakteriya va viruslar normal haroratda faol hayot kechiradi, tana harorati ko‘tarilganda ularning ba’zilari o‘ladi. Shuning uchun tana harorati oshgan vaqtda, uni tushirish uchun shoshilmaslik kerak. Ammo, ayrim holatlarda tana haroratini tushirish talab etiladi. Bunday holatlarga quyidagilar kiradi:

  • 39 °C dan yuqori tana harorati;
  • Tana harorati oshishi bilan birga – ko‘ngil aynishi, qayt qilish, bosh aylanishi va boshqa holatlar birga kelishi;
  • Bolalarda talvasalar (sudorgi) bo‘lsa – 37 °C ga ko‘tarilganda ham haroratni tushirish zarur;
  • Nevrologik kasalliklari bor insonlarda;
  • Qon-tomir tizimi tomonidan kasalliklar;
  • Qandli diabet.

Tez tibbiy yordam qachon talab etiladi?

Quyidagi holatlarda tez tibbiy yordamga murojaat qilish shart:

  • 39,5 °C dan yuqori tana harorati;
  • Tana haroratining birdan oshishi va dori preparatlarining natijasi bilinmasa;
  • Isitma va nafas olish qiyinlashuvi;
  • Tananing turli qismlarida og‘riq va tana harorati ko‘tarilganda;
  • Tana harorati ko‘tarilishi bilan birga – ich ketishi, ich qotishi va qayt qilish holatlari kuzatilsa;
  • Organizmning suvsizlanganligi belgilari sezilsa – shilliq qavatlar qurishi, rangparlik, holsizlik, siydik rangi to‘qlashuvi yoki peshob ajratmaslik holatlari;

Isitmaning toshmalar bilan namoyon bo‘lishi. Ayniqsa qo‘l bilan bosib ko‘rilganda yo‘qolmaydigan qizil toshmalar – meningokokk infeksiyasidan darak beradi.

Xona harorati, namligi va boshqa parametrlarning ta’siri

Tana harorati oshganda uni tushirishning ko‘p usullari bor. Avvalo, bemor joylashgan xonaning haroratini normallashtirish kerak, ayniqsa 1 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun bu juda muhim. Gap shundaki, bolalarda ter ajratish funksiyasi yaxshi shakllanmagan bo‘ladi, ular haroratni asosan nafas chiqarish orqali tarqatadi. Bolakay salqin havo bilan nafas oladi, o‘pka va qonni sovitadi, issiq haroratni chiqarib yuboradi. Agar xona harorati juda issiq bo‘lsa, bu jarayon buziladi. Bundan tashqari havoning namligi ham muhim, juda quruq havo ham nafas yo‘llari orqali issi kirishiga sabab bo‘ladi. Shuni inobatga olib tana harorati yuqori bo‘lgan bemor uchun xonaning optimal harorati va namligi 19-22 °C, namlik esa 40-60 % bo‘lishi kerak.

Isitmani tushiruvchi preparatlar

Tana haroratini tez tushirish uchun, isitmani tushiruvchi preparatlardan foydalaniladi. Bunday vositalar faqatgina simptomatik ta’sir etadi, ya’ni tana haroratini tushiradi. Asosiy haroratni tushiruvchi preparatlar quyidagilar:

Parasetamol. Bolalar va kattalar uchun buyuriladigan preparat. Ammo, Amerika FDA tashkilotining ilmiy izlanishlari ko‘rsatishicha, ushbu preparatdan ko‘p foydalanish, jigar uchun xavfli bo‘lgan holatlarga olib kelishi mumkin. Parasetamol 38 °C gacha bo‘lgan tana harorati oshganda yaxshi yordam beradi, lekin bu ko‘rsatkichdan yuqori holatlarda preparatning ta’siri bilinmasligi mumkin.

Ibuprofen. Nosteroid yallig‘lanishga qarshi qo‘llaniladigan va tana haroratini tushirishda yaxshi samara beradigan preparat. Bolalar va kattalar uchun buyuriladi.

Nimesulid (nimesil, nayz). Oxirgi avlod yallig‘lanishga qarshi preparat. Bolalar uchun qarshi ko‘rsatma bor.

Analgin. Hozirgi kunda tana haroratini tushirish uchun deyarli qo‘llanilmaydi. Ammo isitmani bartaraf etishda yordam beradi.

Xalq tabobati yordamida isitmani tushirish

Tana haroratini xalq tabobati yordamida ham tushirsa bo‘ladi. ularga turli xildagi dorivor o‘simliklar damlamasi va qaynatmalari kiradi. Tana harorati oshganda ko‘p suyuqlik ichish yaxshi natija beradi, bunda organizm ko‘proq ter ajratib, haroratni pasayishiga olib keladi. Dorivor o‘simliklar orasidan eng foydalilari quyidagilar:

  • Malina;
  • Qora smorodina;
  • Oblepixa o‘simligi;
  • Lipa;
  • Moychechak (Romashka);

Bolalarda tana haroratini tushirishda romashka eritmasi bilan klizma qilish ham yaxshi natija beradi. Bunda suvning harorati 20 °C da bo‘lishi kerak. Yoshga qarab dozalar quyidagicha bo‘ladi:

  • Chaqaloqlar uchun – 30 ml dan oshmasligi kerak;
  • 6 oydan 1 yoshgacha bo‘lgan bolalar – 100 ml;
  • 3 yoshgacha – 200 ml;
  • 5 yoshgacha – 300 ml;
  • 6 yoshdan oshganlarga – 0,5 l.

Tana harorati ko‘tarilganda sochiq, doka va xaltaga solingan muz yordamida ham haroratni tushirish mumkin. Bunda ehtiyotkorlik talab etiladi, muzni teri juda zich va uzoq muddatga qo‘yilsa, qon tomirlar spazmi kelib chiqishi va oq isitma holati kelib chiqishi mumkin.

Agar haroratni tushiruvchi preparatlar, xalq tabobati vositalari va muz ham yordam bermasa, darhol tez tibbiy yordamga murojaat eting.

Tana harorati tushib ketsa, nima qilish mumkin?

Agar tana harorati 35,5 °C dan past ko‘rsatkichlarda bo‘lsa, inson behol, lanj bo‘ladi. Bunda haroratni oshirish kerak bo‘ladi:

  • Iliq suv ichish;
  • Na’matak va asaldan tayyorlangan damlama;
  • Issiq sho‘rva va bulyon ichish;
  • Issiq kiyim kiyish;
  • Issiq vanna qabul qilish;
  • Jismoniy harakatlar qilish. Aktiv harakat qilish qon aylanishini tezlashtiradi va tana haroratini ko‘taradi;

Yuqoridagi usullar yordamida ham tana harorati 36 °C dan ko‘tarilmasa, shifokorga tezda murojaat qilish kerak.

Tana haroratining oshishi yoki pasayishi ko‘pgina kasalliklarning “ko‘zgusi” bo‘lib, bunday holatni e’tibordan chetda qoldirmaslik zarur. Faqatgina tana harorati oshishining o‘zini bartaraf etmay, kasallikning asl sababiga qarshi kurashish lozim.

Diqqat! Maqola davomida keltirib o‘tilgan kimyoviy preparatlar, faqatgina ma’lumot uchun berilgan. O‘zingizda biror o‘zgarish sezsangiz, albatta, shifokorga murojaat qiling!
Maqolani baholashni unutmang, iltimos!
1 baho2 baho3 baho4 baho5 baho

Loading...

Telegramdagi rasmiy kanalimizga a’zo bo‘ling!

A’zo bo‘lish
loading...

Tegishli maqolalar

Fikr bildirish

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy ma'lumotlar * bilan belgilangan

Close